Άρθρα

Κληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι αλλάζει με τα χρέη

Νέο πλαίσιο για τις κληρονομιές ισχύει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με σημαντικές αλλαγές στα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, στη νόμιμη μοίρα και στην ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος. Οι νέες διατάξεις του Ν. 5303/2026 αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι κληρονομικές διαφορές και η διαχείριση της περιουσίας.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά την οικογενειακή κατοικία: ποιος αποκτά το σπίτι όταν πεθαίνει ο ιδιοκτήτης, τι ποσοστό δικαιούνται ο σύζυγος και τα παιδιά και τι συμβαίνει όταν υπάρχουν οφειλές προς τράπεζες ή το Δημόσιο;

Ποιος κληρονομεί όταν δεν υπάρχει διαθήκη;

Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, η περιουσία του μοιράζεται σύμφωνα με τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής.

Στην πρώτη τάξη καλούνται τα παιδιά και οι υπόλοιποι κατιόντες του θανόντος. Τα παιδιά κληρονομούν ισότιμα, ενώ εάν κάποιο παιδί έχει αποβιώσει, στη θέση του μπορούν να υπεισέλθουν οι δικοί του απόγονοι.

Ο επιζών σύζυγος συμμετέχει επίσης στην κληρονομιά. Με το νέο καθεστώς, το ποσοστό του διαμορφώνεται ως εξής:

  • Όταν υπάρχει ένα παιδί: ο σύζυγος κληρονομεί το 1/3 της περιουσίας και το παιδί τα υπόλοιπα 2/3.
  • Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά: ο σύζυγος κληρονομεί το 1/4 και τα παιδιά μοιράζονται ισότιμα τα υπόλοιπα 3/4.

Εάν δεν υπάρχουν παιδιά ή άλλοι κατιόντες, καλούνται οι συγγενείς της επόμενης τάξης, όπως οι γονείς και τα αδέλφια του θανόντος. Σε αυτή την περίπτωση ο επιζών σύζυγος δικαιούται το μισό της κληρονομιάς.

Εάν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης και της δεύτερης τάξης, ο επιζών σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία.

Τι γίνεται με το σπίτι όταν υπάρχουν σύζυγος και παιδιά;

Η ύπαρξη ενός ακινήτου στην κληρονομιά δεν σημαίνει ότι αυτό περιέρχεται αυτομάτως σε έναν μόνο κληρονόμο.

Εάν, για παράδειγμα, ο θανών αφήσει σύζυγο και δύο παιδιά, χωρίς διαθήκη, το νέο καθεστώς προβλέπει ότι ο σύζυγος δικαιούται το 1/4 και τα δύο παιδιά μοιράζονται τα υπόλοιπα 3/4. Εφόσον η κληρονομιά περιλαμβάνει ένα σπίτι, τα ποσοστά αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε συγκυριότητα.

Υπάρχει, ωστόσο, ειδική πρόβλεψη για την οικογενειακή κατοικία.

Με βάση το νέο άρθρο 1885 του Αστικού Κώδικα, όταν το ακίνητο αποτελούσε την κύρια κατοικία του θανόντος και του επιζώντος συζύγου, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτημα του τελευταίου και αφού εξετάσει τις ειδικές περιστάσεις, να του επιδικάσει την αποκλειστική κυριότητα του ακινήτου.

Εάν η αξία του σπιτιού είναι μεγαλύτερη από την κληρονομική μερίδα του συζύγου, μπορεί να απαιτηθεί η καταβολή χρηματικής διαφοράς προς τους υπόλοιπους κληρονόμους.

Η ρύθμιση αυτή δεν σημαίνει ότι ο σύζυγος αποκτά αυτομάτως ολόκληρο το σπίτι. Απαιτείται δικαστική κρίση και αξιολόγηση των συγκεκριμένων περιστάσεων.

Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα;

Η νόμιμη μοίρα είναι το μέρος της κληρονομιάς που προστατεύεται από τον νόμο υπέρ ορισμένων στενών συγγενών, ακόμη και όταν υπάρχει διαθήκη που προβλέπει διαφορετική κατανομή.

Με το νέο κληρονομικό δίκαιο αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο διεκδικείται αυτό το δικαίωμα.

Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κατά βάση σε χρηματική αξίωση. Αυτό σημαίνει ότι ο δικαιούχος δεν αποκτά αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας σε ένα συγκεκριμένο ακίνητο, αλλά μπορεί να απαιτήσει χρηματικό ποσό που αντιστοιχεί στη νόμιμη μοίρα του.

Το ποσό υπολογίζεται στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου κληρονομικής μερίδας που θα δικαιούνταν ο συγκεκριμένος συγγενής.

Δικαιούχοι νόμιμης μοίρας παραμένουν οι κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος, εφόσον θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι.

Η αλλαγή αυτή αποσκοπεί στο να περιορίσει τις περιπτώσεις στις οποίες μια διαθήκη οδηγεί αναγκαστικά σε πολυετή συγκυριότητα και διαφωνίες γύρω από την αξιοποίηση ή την πώληση ενός ακινήτου.

Τι γίνεται με τα χρέη του θανόντος;

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου νόμου αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη που αφήνει πίσω του ο θανών.

Με το νέο άρθρο 1892 του Αστικού Κώδικα, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται, κατά κανόνα, με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς.

Με απλά λόγια, η κληρονομιαία περιουσία αντιμετωπίζεται ως διακριτή περιουσιακή ομάδα, από την οποία ικανοποιούνται οι πιστωτές. Η προσωπική περιουσία του κληρονόμου προστατεύεται από τις οφειλές του θανόντος, εφόσον τηρούνται οι προβλεπόμενοι κανόνες.

Υπάρχουν, όμως, εξαιρέσεις. Ο κληρονόμος μπορεί να ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία εάν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει ελεύθερα την κληρονομιά ή εάν προβεί σε ενέργειες που παραβιάζουν τις νόμιμες υποχρεώσεις του, όπως η παράνομη διάθεση κληρονομιαίων περιουσιακών στοιχείων ή η υπαίτια μείωση της αξίας της κληρονομιάς.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομιάς. Σε αυτή την περίπτωση ορίζεται εκκαθαριστής, ο οποίος αναλαμβάνει τη διαχείριση της περιουσίας και τη διαδικασία ικανοποίησης των πιστωτών.

Πότε μπορεί κάποιος να αποποιηθεί μια κληρονομιά;

Η αποποίηση παραμένει σημαντικό δικαίωμα για όποιον δεν επιθυμεί να αποδεχθεί την κληρονομιά, είτε λόγω χρεών είτε για άλλους λόγους.

Με το νέο καθεστώς, η προθεσμία αποποίησης είναι κατά κανόνα τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε ότι η κληρονομιά περιέρχεται σε αυτόν και τον λόγο για τον οποίο καλείται σε αυτή.

Εάν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας, η προθεσμία είναι ένα έτος.

Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στον γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου. Εάν παρέλθει η προθεσμία χωρίς να γίνει αποποίηση, η κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή.

Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο θανών είχε σημαντικές οφειλές, είναι σημαντικό οι συγγενείς να ενημερωθούν εγκαίρως για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους πριν προβούν σε ενέργειες που μπορεί να θεωρηθούν αποδοχή της κληρονομιάς.

Ποια είναι η προθεσμία για τη δήλωση φόρου κληρονομιάς;

Η κληρονομιά συνεπάγεται και φορολογικές υποχρεώσεις.

Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, η δήλωση φόρου κληρονομιάς υποβάλλεται κατά κανόνα:

  • Μέσα σε εννέα μήνες από τον θάνατο, όταν ο θανών πέθανε στην Ελλάδα.
  • Μέσα σε ένα έτος, όταν ο θανών πέθανε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά τον χρόνο του θανάτου.

Για τους εξ αδιαθέτου κληρονόμους, η προθεσμία αρχίζει κατά κανόνα από τον θάνατο, ενώ για τους εκ διαθήκης κληρονόμους από τη δημοσίευση της διαθήκης.

Η δήλωση μπορεί να υποβληθεί ψηφιακά μέσω της εφαρμογής myPROPERTY, όπου υποστηρίζεται η συγκεκριμένη διαδικασία.

Επιπλέον, όταν ο θανών είχε ακίνητη περιουσία, οι κληρονόμοι πρέπει να μεριμνήσουν για την υποβολή της δήλωσης Ε9. Η σχετική προθεσμία είναι κατά κανόνα έως τις 31 Ιανουαρίου του επόμενου έτους από τον θάνατο ή τη δημοσίευση της διαθήκης, ανάλογα με την περίπτωση.

Από πότε ισχύουν οι αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο;

Ο Ν. 5303/2026 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 22 Μαΐου 2026 και οι βασικές διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.

Υπάρχουν, ωστόσο, ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις. Ειδικότερα, η διανομή κληρονομιάς μετά τις 16 Σεπτεμβρίου μπορεί να διέπεται από το νέο πλαίσιο ακόμη και όταν ο θάνατος είχε προηγηθεί, εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής.

Επομένως, για κληρονομιές που έχουν ήδη ανοίξει πριν από την ημερομηνία αυτή, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι εφαρμόζονται όλες οι νέες διατάξεις. Η ημερομηνία του θανάτου, η ύπαρξη διαθήκης και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία έχουν ιδιαίτερη σημασία.

espa-ep_28z5d6iq

Εξειδικευμένοι συνεργάτες με εμπειρία στον χώρο των επιδοτήσεων και των εργασιακών θεμάτων. Στόχος μας είναι η παροχή αξιόπιστης πληροφορίας που βοηθά τους αναγνώστες του espa-epidotoumena.gr να αξιοποιήσουν κάθε χρηματοδοτική και επαγγελματική ευκαιρία στην Ελλάδα.

Συντακτική Ομάδα epsa-epidotoumena.grΚληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι αλλάζει με τα χρέη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *